Δynamis ονομάζεται το μουσικό project των Christopher Laskos και Bob Katsionis, βασισμένο στην Ορθόδοξη υμνογραφία – το αποτέλεσμα είναι αυτό που οι δημιουργοί ονόμασαν byzantine epic metal.
Ήταν τέλη Μαρτίου όταν ανακοινώθηκε αυτό το τολμηρό σχήμα και τράβηξε αμέσως την προσοχή μου – περίμενα υπομονετικά για να ακούσω στην ολότητά του το επερχόμενο άλμπουμ, με τίτλο “Byzantine Metal”, αν και προ-παρήγγειλα το φυσικό φορμά του δίχως δεύτερη σκέψη.
Καταρχάς, απ’ όσα γνωρίζω, είναι κάτι παντελώς πρωτοποριακό, δίχως ανάλογο προηγούμενο στη μουσική ιστορία. Αυτό μεγάλωνε την αδημονία μου – προσωπικά, πέρα από το θαυμασμό, το σεβασμό και τη θρησκευτική σχέση που έχω με τη Βυζαντινή μουσική, το να γευτώ το πάντρεμα της με το αγαπημένο μου μουσικό είδος, το heavy metal, μου προκαλούσε έναν απίστευτο ενθουσιασμό!
Ήξερα εξαρχής ότι ήταν αντικειμενικά εξαιρετικά δύσκολη τούτη τη σύζευξη των ηχητικών διαφορών μεταξύ τροπισμού και τονισμού βυζαντινής και δυτικής μουσικής. Τιτάνες όπως ο Μίκης Θεοδωράκης και ο Χρήστος Λεοντής το προσπάθησαν, καθώς και ο Σταμάτης Σπανουδάκης αλλά και ο Vangelis.
Σε κάθε περίπτωση, ένας τέτοιος δίσκος συνιστά ένα θαρραλέο καλλιτεχνικό στοίχημα.
Θα το κέρδιζαν οι Christopher Laskos και Bob Katsionis;
Παρότι στο πρώτο άκουσμα με ξένισε η αναγκαστικά υπαρκτή απόσταση μεταξύ δυτικής και βυζαντινής φόρμας στην τόσο δύσκολη και απαιτητική συνύπαρξή τους, επέμεινα και έδωσα και δεύτερη και τρίτη ακρόαση, ώσπου η παραξενιά μετριάστηκε και άρχισε ο ήχος να αφομοιώνεται μέσα μου καλύτερα.
Αξίζουν, δίχως άλλο, ΣΥΓΧΑΡΗΤΗΡΙΑ στους δημιουργούς για την προσπάθεια και το εγχείρημα. Ιδιαιτέρως με χαροποίησε ότι τα φωνητικά μείνανε πιστά στη Βυζαντινή έκφραση, παρότι τούτο κόστισε ένα πιο εύπεπτο ταίριασμα με την κιθάρα.
Και δηλώνω απερίφραστα πως ναι, το στοίχημα κερδήθηκε – οι Δynamis μάς χαρίζουν στο “Byzantine Metal” αυτό που οραματίστηκαν και που όλοι περιμέναμε: ένα ΜΕΓΑΛΟΠΡΕΠΟ, ΠΟΜΠΩΔΕΣ, πραγματικά Βυζαντινού μεγαλείου metal που δεν μοιάζει με τίποτε που έχουμε ακούσει ως τώρα!
Στο άνοιγμα του άλμπουμ ακούμε μετά τα σήμαντρα που ηχούν ως ένα ιδανικό, μυσταγωγικό κάλεσμα για τους ακροατές, το “Kyrie Ekekraxa (Psalm 140)”. Ο ύμνος συνιστά έκκληση προς τον Θεό για βοήθεια και σωτηρία, με βαθιά αίσθηση μετάνοιας και δέησης.
«Κύριε ἐκέκραξα πρὸς σέ, εἰσάκουσόν μου· πρόσχες τῇ φωνῇ τῆς δεήσεώς μου ἐν τῷ κεκραγέναι με πρὸς σέ».
Η απόδοσή του στο epic metal μοτίβο, με συμφωνικό χαρακτήρα, είναι εξαιρετική κι η συμμετοχή του Billy Vass (Vass / Katsionis, Angelo Perlepes‘ Mystery) στα φωνητικά λειτουργεί καταλυτικά στον δραματικό τόνο της σπαρακτικής απεύθυνσης του θνητού προς το Θείο. Να σημειωθεί ότι η λιτότητα και μονωδία του ψαλμού καθιστά δύσκολη τη μετάφρασή του σε δυτική πολυφωνία. Όμως, η βαριά ατμόσφαιρα και η θεματολογία της δέησης κατάφεραν να προσφέρουν την έμπνευση στους Christopher Laskos και Bob Katsionis ώστε να αποδοθεί υποδειγματικά με μεταλλικό τρόπο.
Ακολουθεί το “Polyeleos (Psalm 135)”. Οι Πολυέλαιοι ψάλλονται σε Αγρυπνίες και πανηγυρικούς Όρθους μεγάλων εορτών της Ορθοδοξίας. Πρόκειται, λοιπόν, για έναν ύμνο ευχαριστίας και αναγνώρισης των πράξεων του Θεού – η επωδός «ὅτι εἰς τὸν αἰῶνα τὸ ἔλεος αὐτοῦ» επαναλαμβάνεται μετά από κάθε στίχο. Η επαναληπτικότητα αποδίδεται με σταθερά, ρυθμικά riff και, ταυτόχρονα, η εναλλαγή ύψους στη βυζαντινή μουσική έδωσε ερέθισμα για μια μελωδική symphonic metal χροιά. Παρέμενε, ωστόσο, δύσκολη η μεταφορά σε δυτικότροπη φόρμα που όμως η ευφυΐα του δημιουργικού διδύμου των Δynamis ξεπέρασε με έξυπνα, εμβόλιμα μέρη, ανάμεσα στους στίχους.
Ακολουθεί το “Kyrie Eleison”, η παγκόσμια έκφραση ικεσίας – «Κύριε, ἐλέησον». Πιθανότατα η πιο πολυακουσμένη θρησκευτική φράση της ελληνικής γλώσσας στη δυτική μουσική. Από πλήθος δυτικών εκκλησιαστικών συνθέσεων των μεγάλων κλασσικών (Bach, Mozart, κ.ά.) μέχρι τους Fates Warning, τους Revolution Renaissance και τους Stellamara της Sonja Drakulich ή τους Enigma, η ambient, doom, gothic και φυσικά metal μουσική έχει πάμπολλες αναφορές σε τούτη την επωδό. Συμμετέχει και πάλι ο Billy Vass ενώ υπάρχει μια διάχυτη prog/power διάθεση, προσδίδοντας ένα ξεχωριστό ύφος στο κομμάτι.
Επόμενο είναι το “Antiphon (Psalm 145)”, ύμνος πίστης και εμπιστοσύνης στον Θεό, πρώτο Αντίφωνο στη Θεία Λειτουργία, που προσφέρεται εξαιτίας της συμμετρικής δομής και της σταδιακής κορύφωσης για μια σχετικά ευκολότερη και πλουσιότερη διασκευή, κάτι που φυσικά δεν άφησαν ανεκμετάλλευτο οι Christopher Laskos και Bob Katsionis, χαρίζοντας ένα πολυεπίπεδο prog metal τραγούδι.
Περνώντας στο δεύτερο μισό του “Byzantine Metal” συναντάμε έναν από τους συγκλονιστικότερους ψαλμούς της Ορθοδοξίας, το “Kontakion (To Thee The Champion Leader)” όπου ο πασίγνωστος για τους Έλληνες Χριστιανούς ύμνος στην Παναγία, “Τῇ ὑπερμάχῳ στρατηγῷ”, ηχεί με όλη την εγγενή του μεγαλοπρέπεια σε μια απλή απόδοση, χωρίς πολλά φτιασιδώματα, όπως αρμόζει σε μια ευχαριστία προς την Μητέρα του Θεού. Άλλωστε, η θεματολογία και το ύφος είναι από μόνα τους τέτοιας επικής διάστασης που περιττεύει κάθε παραλλαγή.
Σειρά έχει το πρώτο single και το τραγούδι που μάς μύησε στον κόσμο των Δynamis, το “Alosis 1453 (Psalm 78)”. Πρόκειται για τον περίφημο ψαλμό που αποδίδεται στον Ασάφ και την έμμεση σύνδεσή του με την Άλωση της Πόλης, ένας ύμνος θρήνου για την ερήμωση και καταστροφή μα και την ιερή εκδίκηση.
«Ὁ Θεὸς, ἤλθοσαν ἔθνη εἰς τὴν κληρονομίαν σου, ἐμίαναν τὸν ναὸν τὸν ἅγιόν σου, ἔθεντο Ἱερουσαλὴμ ὡς ὀπωροφυλάκιον.»
Αξίζουν συγχαρητήρια για τη διαχείριση των στίχων, καθώς παρότι ο ψαλμός αυτός καθαυτός αναφέρεται στην ιστορία του Ισραήλ, την έξοδο από την Αίγυπτο και τη διάσχιση της Ερυθράς Θάλασσας, στα χέρια των Christopher Laskos και Bob Katsionis έφτασε να αποδίδει γλαφυρά το σκοτάδι των τελευταίων ημερών της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, με μια αναθεωρημένη θεματική και μια καταπληκτική μουσική απόδοση.
Επόμενο τραγούδι είναι το “Trisagion (Святый Боже)”, ένας από τους παλαιότερους ύμνους, δοξολογία της Τριαδικής Θεότητας.
“ Ἅγιος ὁ Θεός, Ἅγιος Ἰσχυρός, Ἅγιος Ἀθάνατος, ἐλέησον ἠμᾶς.”
Εκπληκτική απόδοση, με εύστοχη χρήση πλήκτρων, αγγλικής, ελληνικής και ρωσικής γλώσσας κι ένα στιβαρό ρυθμό που πατά πάνω στην μεγαλειώδη απλότητα του ύμνου και την αναπτύσσει με εξαίσια μαεστρία, καθώς η επαναληπτική, εκστατική φύση του ενδείκνυται για ένα δημιουργικό ξεδίπλωμα των Δynamis – και ναι, επιτυγχάνεται με άψογη ισορροπία και αξιοσημείωτα επιμελή τρόπο.
Πριν το τέλος, έρχεται το “Cherubic Hymn”, όπου με άρμα το λεγόμενο “Χερουβικό -χριστιανικό ύμνο κατά την Μεγάλη Είσοδο της Θείας Λειτουργίας- και γι’ άλλη μία φορά με τη συμβολή της ερμηνείας του Billy Vas, οι Δynamis μπλέκουν τον θρύλο του Μαρμαρωμένου Βασιλιά, τις αλησμόνητες πατρίδες, την χιλιάδων ετών συνεχή κι αδιάσπαστη ελληνική ιστορία, το μεγαλείο του Βυζαντίου και την εποποιΐα του Μεγάλου Αλεξάνδρου της Μακεδονίας με την επουράνια εξουσία των Χορών των Αγγέλων, τα πολυόμματα Χερουβείμ και τα εξαπτέρυγα Σεραφείμ που κρατούν ακόμη ζωντανό έναν πολύπαθο λαό μέσα από την θρησκευτική πίστη. Βίωσα το κομμάτι ως μια ωδή πολιτισμικής περηφάνιας κι όχι εθνικής φανφάρας – μια υπενθύμιση ευθύνης για την πολύτιμη κληρονομιά της χώρας μας που οφείλουμε να διαφυλάξουμε, όχι μόνο για μας αλλά και για την πανανθρώπινη κοινότητα. Και θαρρώ πως αυτό είναι η μεγαλύτερη επιτυχία των Δynamis, ότι επικοινωνούν μέσα από την παγκοσμιότητα του heavy metal ένα τόσο μοναδικό μέρος της τέχνης και της παράδοσης της Ελλάδας, σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη!
Το άλμπουμ κλείνει με το “Arate Pylas (Psalm 23)”, ένας επιβλητικός προφητικός και θριαμβευτικός ψαλμός για την είσοδο του Βασιλέα Χριστού.
«Ἄρατε πύλας, οἱ ἄρχοντες ὑμῶν, καὶ ἐπάρθητε, πύλαι αἰώνιοι, καί εἰσελεύσεται ὁ βασιλεὺς τῆς δόξης».
Αξίζει εδώ να αναφερθεί το σπάνιο αλλά εντυπωσιακό έθιμο της Μεγάλης Παρασκευής που αναπαριστά την κάθοδο του Σωτήρος Χριστού στον Άδη – συνηθίζεται σε νησιά του βορειοανατολικού Αιγαίου και πραγματοποιείται μετά το πέρας της περιφοράς του Επιταφίου. Όταν, λοιπόν, ο Επιτάφιος γυρνά στο ναό, αυτός είναι σφαλιστός κι εντός του επικρατεί σκοτάδι και σιγή – συμβολισμός του Κάτω Κόσμου, με τις κλειστές πόρτες να στέκουν ως άλλες Πύλες του Άδη.
Ο ιερέας χτυπά με τη γροθιά του τις κλειστές πόρτες και φωνάζει:
«Άρατε πύλας, οι άρχοντες υμών, και επάρθητε, πύλαι αιώνιοι, και εισελεύσεται ο Βασιλεύς της δόξης».
Οι πόρτες δεν ανοίγουν. Κι από το εσωτερικό του ναού ακούγεται η ερώτηση:
«Τις έστιν ούτος ο Βασιλεύς της δόξης;»
Η απάντηση έρχεται ξεκάθαρη:
«Κύριος κραταιός και δυνατός, Κύριος δυνατός εν πολέμω. Άρατε πύλας, οι άρχοντες υμών, και επάρθητε, πύλαι αιώνιοι, και εισελεύσεται ο Βασιλεύς της δόξης.»
Η φωνή, σαν να έρχεται από τον ίδιο τον Άδη, όμως ξαναρωτά:
«Τις έστιν ούτος ο Βασιλεύς της δόξης;»
Την τρίτη φόρα, ο ιερέας δίδει την τελική απάντησή του.
«Κύριος των δυνάμεων. Αυτός εστίν ο Βασιλεύς της δόξης.»
Κι έπειτα ανοίγει διάπλατα τις πόρτες, τα φώτα ανάβουν κι ο Επιτάφιος μαζί με τους ακόλουθους πιστούς εισέρχονται στο εσωτερικό του ναού – ο Θεός κατεβαίνει στον Άδη για να ανυψωθεί ξανά στους Ουρανούς, νικητής του θανάτου, χαρίζοντας το δώρο αυτό και στους ανθρώπους της οικουμένης.
Πραγματικά, το πιο κατάλληλο κομμάτι για να πέσει η αυλαία!
Αν έπρεπε να κάνω αναφορά σε μπάντες σε σχέση με τον ήχο των Δynamis, θα επέλεγα τα συμφωνικά άλμπουμ των Therion, Haggard, Hollenthon, Luca Turilli’s Rhapsody, ενώ χρειάζεται μνεία σε μπάντες όπως οι Orthodox και Septicflesh που έχουν ενσωματώσει βυζαντινά μοτίβα – τονίζω δε, πως δεν αρκεί η χορωδιακή χροιά των Batushka και παρόμοιων extreme σχημάτων, μήτε το υπόβαθρο της παραδοσιακής ελληνικής μουσικής των κυρίως folk έκφρασης συγκροτημάτων, για να περιγράψουν το ύφος των Δynamis, που κινούνται σε epic power οδούς με αρκετά prog στοιχεία. Ωστόσο, δεν μπορώ να παραλείψω τους Ελεύθερους, οι οποίοι πριν από εικοσιπέντε περίπου χρόνια, έδωσαν δείγματα γραφής συμφωνικού prog rock με σαφή, χριστιανική θεματολογία.
Πλην της συνδρομής στα τρία τραγούδια του Billy Vas, όλα τα φωνητικά μαζί με τα χορωδιακά μέρη και την διεύθυνση της χορωδίας ανήκουν στον Christopher Laskos, ενώ κιθάρες, μπάσο, πλήκτρα και τύμπανα έπαιξε ο Bob Katsionis.
Η ηχογράφηση και η μίξη του άλμπουμ έγινε στο Sound Symmetry Studio ενώ η ηχογράφηση της χορωδίας στο Studio Zefxis. Οι ιεροψάλτες που ακούγονται στο άλμπουμ είναι: Δημήτριος Μπαλαγεώργος, Αθανάσιος Γλάρος, Λάζαρος Κουμεντάκης, Στέφανος Κουμεντάκης και φυσικά, ο Χριστόφορος Λάσκος. Συμμετείχε επίσης με σόλο κιθάρας στο “Cherubic Hymn” ο Kyriakos GP.
Το “Byzantine Metal” κυκλοφόρησε ψηφιακά στις 6 Ιουλίου και σύντομα θα υπάρξει μια Deluxe Digipack CD έκδοση σε μόλις 300 κόπιες.
